W dniu 1 lipca 2007 roku zaczęła obowiązywać nowa Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 roku o Państwowej Inspekcji Pracy /Dz. U. nr 89, poz.589/. Podstawowe zmiany w nowych przepisach dotyczą następujących zagadnień:
- przejęcie kontroli legalności zatrudnienia, w tym cudzoziemców /likwidacja tzw. policji pracy/,
- objęcie kontrolą warunków pracy samozatrudnionych,
- wzrost wysokości mandatów i grzywien nakładanych za nieprzestrzeganie prawa pracy.

Kontrola legalności zatrudnienia obejmuje kontrolę wypełniania następujących obowiązków:
- informowania powiatowych urzędów pracy przez pracodawców o zatrudnieniu bezrobotnego lub powierzeniu mu wykonywania innej pracy zarobkowej,
- informowania powiatowych urzędów pracy przez bezrobotnego o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub działalności,
- opłacania składek na Fundusz Pracy,
- w zakresie wykonywania pracy przez cudzoziemców,
- realizacji obowiązków związanych z funkcjonowaniem agencji zatrudnienia.

W przypadku naruszenia w.w. obowiązków inspektor pracy nie może nałożyć grzywny w postaci mandatu karnego lecz z mocy prawa musi wystąpić z wnioskiem do właściwego sądu grodzkiego o ukaranie osoby odpowiedzialnej za stwierdzone nieprawidłowości.

Nowa Ustawa zwiększa uprawnienia kontrolne inspektorów pracy również wobec tych przedsiębiorców, którzy nie zatrudniają pracowników najemnych lecz korzystają z pracy samozatrudnionych /wykonujących działalność gospodarczą na własny rachunek/ czy też wykonujących pracę na innej podstawie niż stosunek pracy /np. na podstawie umowy o dzieło, umowy zlecenia, umowy agencyjnej/w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę lub przedsiębiorcę, niebędącego pracodawcą.
Kontrola legalności zatrudnienia i przestrzegania zasad bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczy również wykonujących pracę w ramach prac społecznie użytecznych, przebywających w zakładach karnych i zakładach poprawczych i wykonujących pracę, studentów i uczniów w ramach zajęć odbywanych na terenie pracodawcy oraz żołnierzy służby czynnej wykonujących powierzone im prace.

Drastycznie podwyższono wysokości kar za stwierdzone nieprawidłowości w zakresie przestrzegania prawa pracy.
Inspektor pracy może aktualnie nałożyć mandat karny w maksymalnej wysokości 2 tys. PLN /poprzednio 1 tys. PLN/. Ponadto pracodawcy, którzy co najmniej dwukrotnie zostali ukarani mandatem karnym za to samo wykroczenie w przypadku popełnienia trzeciego takiego samego wykroczenia będą mogli zostać ukarani mandatem karnym w maksymalnej wysokości 5 tys. PLN. Poprzednie regulacje prawne nie przewidywały takiej możliwości.
Podwyższono również wysokość grzywny jaką może nałożyć sąd grodzki za złamanie przepisów prawa pracy do maksymalnie 30 tys. PLN /dotychczas 5 tys. PLN/.
Niewykonywanie wyroków sądu w sprawach dotyczących stosunku pracy zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat trzech /znowelizowano w tym zakresie Kodeks karny/.
O zwiększonej restrykcyjności przyjętych rozwiązań świadczy również fakt iż inspektorzy mogą przeprowadzać kontrole przestrzegania prawa pracy i legalności zatrudnienia bez uprzedzenia kontrolowanego przedsiębiorcy o każdej porze dnia i nocy. Dotychczas mieli oni takie prawo, ale w uzasadnionych przypadkach. Obecnie do przeprowadzenia kontroli wystarczy legitymacja służbowa oraz upoważnienie do jej przeprowadzenia. Dodatkowo w uzasadnionych sytuacjach inspektor pracy może rozpocząć kontrolę bez upoważnienia, pod warunkiem, że przedstawi je w terminie późniejszym. Wydłużono ten okres z 3 do 7 dni.
Powyższa informacja dotyczy tylko niektórych - naszym zdaniem - najistotniejszych zmian w Ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy.